ایران ویکی‌پدیا:سیاست‌ها و رهنمودها

از ایران ویکی‌پدیا
پرش به: ناوبری، جستجو

سیاست‌ها و رهنمودهای ایران ویکی‌پدیا به وسیلهٔ اجتماع ایران ویکی‌پدیا برای توصیف بهترین روش‌ها، روشن‌نمودن اصول، حل اختلافات و در موارد دیگر با هدف پیش بردن ایران ویکی‌پدیا به سمت دانشنامه‌ای آزاد و معتبر گسترش یافته‌اند. لازم نیست برای آغاز ویرایش هیچ رهنمود یا سیاستی را بخوانید. پنج بنیاد یک چکیدهٔ پرطرفدار در مورد مرتبط‌ترین اصول است.

با وجود اینکه ایران ویکی‌پدیا قوانین سفت و سختی اعمال نمی‌کند، سیاست‌ها و رهنمودهای ایران ویکی‌پدیا توصیف‌گر اصول و بهترین روش‌های آن هستند. سیاست‌ها استانداردهایی هستند که همهٔ کاربران باید به طور معمول آن‌ها را دنبال کنند، در حالی که رهنمودها با این هدف نوشته شده‌اند که دورنمایی از بهترین شیوه‌ها برای عمل کردن به آن استانداردها را در زمینه‌های بخصوص ارائه دهند. سیاست‌ها و رهنمودها را همواره باید با دلیل و ضمن به‌کارگیری عقل سلیم اعمال کرد.

این سیاست به ذکر استانداردهای اجتماع ایران ویکی‌پدیا در ارتباط با سازمان‌دهی، چرخهٔ عمر، نگهداری و پیروی از سیاست‌ها، رهنمودها و صفحه‌های مرتبط می‌پردازد.

سیاست‌های اصلی

الزامی برای این که شما تمام سیاست‌های ایران ویکی‌پدیا را قبل از این که شروع به ویرایش کنید خوانده باشید وجود ندارد. اما سیاست‌هایی که در زیر از آن‌ها یاد می‌شود به قدری برای پروژهٔ ایران ویکی‌پدیا مهم هستند که هر چه زودتر آن‌ها را بخوانید و درک کنید، بهتر است:

  • ایران ویکی‌پدیا بر اساس اجماع کار می‌کند. در واقع اجماع یکی از روندهای ذاتی در ویکی است. (به ایران ویکی‌پدیا:اجماع نیز نگاه کنید)
  • ایران ویکی‌پدیا یک دانشنامه است. هدف ایران ویکی‌پدیا چیزی جز این یا فراتر از این نیست. به این ترتیب، هر مطلبی که با این هدف سازگاری ندارد، باید از ایران ویکی‌پدیا حذف شود.
  • به سایر مشارکت‌کنندگان احترام بگذارید. مشارکت‌کنندگان ایران ویکی‌پدیا از فرهنگ‌ها و حتی کشورهای مختلفی هستند، و به همین تناسب، دیدگاه‌های مختلفی هم دارند. رمز موفقیت در یک کار مشارکتی برای این افراد، برخورد آمیخته با احترام با همدیگر است. (به ایران ویکی‌پدیا:فرهنگ شهروندی نیز نگاه کنید)
  • از قوانین حق نشر عدول نکنید. ایران ویکی‌پدیا یک دانشنامهٔ آزاد است که محتویات آن تحت مجوز کرییتیو کامانز منتشر می‌گردند. وارد کردن مطالبی در صفحات ایران ویکی‌پدیا که به نحوی قوانین حق نشر را زیر پا بگذارد، امکان ایجاد یک دانشنامهٔ کاملاً آزاد را از ایران ویکی‌پدیا سلب می‌کند، و حتی ممکن است باعث مشکلات قانونی برای ایران ویکی‌پدیا بشود.
  • از سوگیری پرهیز کنید. مقالات باید با دیدگاه غیر جانبدارانه نوشته شوند، و دیدگاه‌های مختلف را بی‌طرفانه و به طور متناسب مطرح کنند.
  • فقط اطلاعاتی که از منابع قابل اعتماد به دست آورده‌اید اضافه کنید. مقالات ایران ویکی‌پدیا باید از منابع استوار و قابل قبولی برخوردار باشند، و به این منابع باید به شیوهٔ درست ارجاع داده شود.

مطالعهٔ بیشتر

برای این که با قوانین ایران ویکی‌پدیا بهتر آشنا شوید، ما به شما پیشنهاد می‌کنیم که به ترتیب زیر صفحات پیشنهادی را بخوانید.

  1. پنج رکن اصلی ایران ویکی‌پدیا که برای شروع ویرایش به دانستن آن‌ها نیاز دارید.
  2. ایران ویکی‌پدیا:مجموعه قوانین ساده‌شده برای این که ۱۵ قانون اصلی را بیاموزید تا بعداً دچار مشکل نشوید.
  3. ایران ویکی‌پدیا:فهرست سیاست‌ها برای این که با تمام سیاست‌های ویکی به طور کامل آشنا شوید.

توجه کنید که هر یک از قوانین ایران ویکی‌پدیا در یکی از دو ردهٔ زیر قرار می‌گیرند:

سیاست‌های ایران ویکی‌پدیا قوانینی هستند در نتیجهٔ توافق عمومی کاربران تعریف شده‌اند و از تمام افرادی که در ایران ویکی‌پدیا ویرایش می‌کنند انتظار می‌رود از آن‌ها تبعیت کنند.

رهنمودهای ایران ویکی‌پدیا قوانینی با سخت‌گیری کمتر هستند که توافق عمومی بر آن است که از آن‌ها در موارد مختلف تبعیت گردد.

روند ایجاد سیاست‌ها و رهنمودها

در مورد بسیاری از سیاست‌ها و رهنمودها، از آن‌جا که اجرای آن‌ها در تمام پروژهٔ ایران ویکی‌پدیا (مستقل از زبان) به یک صورت و با شرایط یکسان انجام‌شدنی است، سیاست‌ها و رهنمودهای ایران ویکی‌پدیای فارسی (و بسیاری زبان‌های دیگر) از ایران ویکی‌پدیای انگلیسی اقتباس می‌شوند. علت این امر آن است که تعداد کاربران ایران ویکی‌پدیای انگلیسی بیشتر از سایر ویکی‌ها (به خصوص فارسی) است، و دیدگاه‌های مختلفی که دارند عملاً شامل دیدگاه‌های کاربران ایران ویکی‌پدیای فارسی می‌شود؛ به این ترتیب محصول ساعت‌ها بحث و نهایتاً اجماع این گروه بزرگ کاربران، بهترین الگو برای سایر زبان‌های پروژهٔ ایران ویکی‌پدیا هست.

اقتباس سیاست‌ها و رهنمودهای ایران ویکی‌پدیای فارسی از ایران ویکی‌پدیای انگلیسی، اگرچه در بیشتر موارد انجام می‌شود، اجباری نیست. در برخی موارد سیاست‌ها، رهنمودها یا شیوه‌نامه‌های ایران ویکی‌پدیای فارسی به طور جزئی یا کلی با ایران ویکی‌پدیای انگلیسی تفاوت دارند. این‌ها مواردی هستند که توافق عمومی کاربران ایران ویکی‌پدیای فارسی بر آن بوده که به دلیل تفاوت‌های اساسی (مانند تفاوت جهت و نحوهٔ نوشتار در فارسی و انگلیسی) امکان اقتباس از ایران ویکی‌پدیای انگلیسی وجود ندارد. اگر کاربران ایران ویکی‌پدیای فارسی به توافق رسیدند که تغییری در بخشی از سیاست‌ها و رهنمودها می‌تواند به رشد و پیشرفت ایران ویکی‌پدیای فارسی کمک کند، چنین تغییری قطعاً اعمال می‌شود. در این موارد، روند تغییرات به صورتی که در زیر شرح داده می‌شود خواهد بود.

تغییراتی که در سیاست‌ها و رهنمودهای ایران ویکی‌پدیا اجرایی می‌شوند به طور کلی از یکی از سه منبع زیر منشأ می‌گیرند:

  • سیاست‌ها و رهنمودهایی که بر اساس عملی که در حال حاضر بیشتر کاربرهای ویکی (بدون وجود قانون) انجام می‌دهند، تعریف می‌شوند. توجه داشته باشید که این که یک کاربر روشی را استفاده می‌کند دلیل کافی برای این که این روش به یک سیاست یا رهنمود ایران ویکی‌پدیا تبدیل شود نیست. در مقابل، ثبت روشی که تعداد زیادی از کاربرها استفاده می‌کنند، می‌تواند نقطهٔ آغازی برای یک سیاست یا رهنمود جدید در ایران ویکی‌پدیا باشد.
  • سیاست‌ها و رهنمودهایی که ابتدا به صورت یک پیش‌نویس در ایران ویکی‌پدیا پیشنهاد می‌شوند و بعد از این که دربارهٔ آن‌ها اجماع حاصل شد، به عنوان یک سیاست یا رهنمود رسمی شناخته می‌شوند. معمولاً این پیشنهادها برای تغییر یک قانون قبلی مطرح می‌شوند.
  • سیاست‌هایی که توسط جیمی ویلز، هیئت امناء یا توسعه‌دهندگان ایران ویکی‌پدیا تعریف می‌شوند. این سیاست‌ها معمولاً محدود به موضوعاتی نظیر حق نشر، موارد حقوقی، یا فشار کاری سرورهای ایران ویکی‌پدیا هستند.

تفاوت بین سیاست‌ها، رهنمودها، انشاها و غیره

عنوان همهٔ صفحات فضای نام ایران ویکی‌پدیا با ایران ویکی‌پدیا: شروع می‌شود. بسیاری از صفحاتی که در فضای نام ایران ویکی‌پدیا قرار دارند، در یکی از دسته‌های زیر قرار می‌گیرند، اگرچه الزامی ندارد که تمام صفحات این فضای نام، در این دسته‌بندی جای داشته باشند.

  • رهنمودها: صفحاتی هستند که محتوای آن‌ها: (۱) اجرا شدنی (عملکردی) است (یعنی پیشنهاد می‌کند که عملی توسط ویرایشگران ایران ویکی‌پدیا انجام شود، یا از انجامش پرهیز شود) (۲) از طریق اجماع تصویب شده است. رهنمودها قوانین سخت‌گیرانه‌ای نیستند، و در اجرای آن‌ها باید به عقل سلیم رجوع کرد، و مواردی از استثناء نیز برای هر کدام از رهنمودها متصور است. تغییرات رهنمودها باید ابتدا در صفحهٔ بحث همان رهنمود پیشنهاد شوند و بعد از توافق عمومی، در خود رهنمود اعمال شوند، اگرچه تغییرات جزئی که مفهوم را تغییر نمی‌دهند، می‌توانند مستقیماً در خود رهنمود اعمال شوند. وقتی در مورد لحن یا محتوای یک رهنمود چون و چرا پیش آمد، باید با بحث و مشارکت عمومی به نتیجه رسید، نه این که کل رهنمود را زیر سؤال برد. اینکه برای حذف یک رهنمود رأی‌گیری بشود رویکرد درستی نیست، چرا که رای‌گیری هیچ وقت جای اجماع و توافق عمومی را نمی‌گیرد.
  • شیوه‌نامه‌ها انواع خاصی از رهنمودها هستند که فقط به نحوهٔ نگارش و نام‌گذاری در مقالات ایران ویکی‌پدیا می‌پردازند.
  • سیاست‌ها: مانند رهنمودها هستند، فقط رسمی‌تر هستند و موارد استثنای کمتری برای آن‌ها متصور است. مانند رهنمودها، تغییر سیاست‌ها هم منوط به بحث قبلی در صفحهٔ بحث است. این که فردی بدون مشورت در صفحهٔ بحث یک سیاست، اقدام به تغییرات اساسی در محتوای آن بکند، به طور کلی پسندیده نیست.
  • روندها: نحوهٔ انجام شدن کارهای مختلف در ایران ویکی‌پدیا هستند. به عنوان مثال، سیاست حذف مقالات روند حذف مقالات در ایران ویکی‌پدیا را توضیح می‌دهد.
  • پیشنهادها: شامل رهنمودها، سیاست‌ها و روندهایی می‌شوند که هنوز در مورد این که توافق عمومی برای اجرای آن‌ها وجود دارد، قطعیت حاصل نشده است. ویرایش پیشنهادها در راستای بهبود آن‌ها کاری مفید است، اگرچه در موارد کلی بهتر است این ویرایش‌ها قبلاً در صفحهٔ بحث آن پیشنهاد بررسی شده باشند.
  • پیشنهادهای قدیمی: پیشنهادهایی که بعد از مدتی، به هر دلیل، بحث در مورد آن‌ها ادامه پیدا نکرده است. گاهی این پیشنهادها مربوط به روندهایی می‌شوند که دیگر در ایران ویکی‌پدیا اجرا نمی‌شوند.
  • پیشنهادهای رد شده: پیشنهادهایی هستند که نتیجهٔ بحث دربارهٔ آن‌ها به نفع اجرایی نشدن آن‌ها بوده است، یا این که توافق عمومی در مورد آن‌ها حاصل نشده است. اگر لزومی به دوباره مطرح کردن آن‌ها باشد، به طور کلی بهتر است که موضوع از نو و با دیدگاهی دیگر (بهتر) نوشته شود، تا این که پیشنهاد قدیمی دوباره به بحث گذاشته شود.
  • راهنماها: صفحات آموزنده‌ای هستند که به کاربران ایران ویکی‌پدیا می‌آموزند که چه طور کارهای مختلف را انجام بدهند. تفاوت راهنماها با رهنمودها در این است که راهنماها به نحوهٔ انجام دادن یک کار اشاره دارند، اما رهنمودها به این نکته می‌پردازند که چه زمانی و چرا باید یک کار انجام بشود.
  • انشاها: عقاید یا توصیه‌های یک یا چند ویرایشگرند که در موردشان اجماع گسترده‌ای وجود ندارد. این که در مورد آن‌ها اتفاق نظر وجود دارد یا ندارد از اهمیت کمی برخوردار است. انشاهای ایران ویکی‌پدیا معمولاً به طور گسترده تبلیغ نمی‌شوند (در صورتی که رهنمودها و سیاست‌ها می‌شوند) و لازم نیست که قبلاً پیشنهاد شوند تا در موردشان نظر داده شود. نویسندگان آن‌ها باید همواره این نکته را در نظر داشته باشند که نظرات و راهکارهایی که در انشا پیش می‌کشند خطاب به همهٔ کاربران ایران ویکی‌پدیا نیست. اگر نمی‌خواهید که انشایی که نوشتید، توسط دیگران ویرایش شود، آن را در فضای نام ایران ویکی‌پدیا قرار ندهید، بلکه به زیرصفحه‌ای برای صفحهٔ کاربری خود منتقل کنید. به طور خلاصه، این تصور که هر صفحه‌ای در فضای نام ایران ویکی‌پدیا که نه رهنمود است و نه سیاست، لزوماً یک انشا است، تصور اشتباهی است. این گونه صفحات ممکن است در دسته‌بندی‌های دیگری (مثلاً ویکی‌پروژه‌ها) بگنجند.

سیاست‌ها چگونه اجرا می‌شوند؟

شما یک ویرایش‌کنندهٔ ایران ویکی‌پدیا هستید! ایران ویکی‌پدیا سردبیر ندارد و بین ویرایشگرهای آن هم رابطهٔ بالا به پایین وجود ندارد. بنابراین، ویرایشگران ایران ویکی‌پدیا با ویرایش و اصلاح ظاهر و محتوای مقالات ایران ویکی‌پدیا سیاست‌های آن را اجرا می‌کنند. مشارکت‌کنندگان ایران ویکی‌پدیا، هم نویسنده و هم ویراستار مقالات هستند.

بنابراین، ویرایشگران ایران ویکی‌پدیا، چه از طریق اصلاح مقالات، و چه از طریق مشارکت در بحث‌ها و غیره، باعث اجرایی شدن سیاست‌های ایران ویکی‌پدیا می‌شوند. برخی سیاست‌ها مانند سیاست‌هایی که با ایران ویکی‌پدیا:خرابکاری در ارتباط هستند، توسط مدیران ایران ویکی‌پدیا اجرا می‌شوند. هم‌چنین برخی از امکانات نرم‌افزار مدیاویکی که سوء استفاده از آن‌ها می‌تواند ایران ویکی‌پدیا را در معرض خرابکاری‌های جدی قرار دهد، فقط توسط مدیران قابل استفاده است، مانند حذف صفحات یا قفل کردن آن‌ها. (مدیران ایران ویکی‌پدیا، افرادی هستند که تجربهٔ بیشتری در ویرایش در ایران ویکی‌پدیا دارند، و از طریق سایر کاربران ایران ویکی‌پدیا برای برخورداری از اختیارات مدیریتی انتخاب شده‌اند و مورد اعتماد قرار گرفته‌اند)

جستارهای وابسته